Бу ааспыт күһүн сэтинньигэ”Дохсун” спорткомплекска бастакы сүүмэрдээһиҥҥэ үс путевкалары Николай Матаннанов (Таатта), Яков Дмитриев (Кэбээйи), Артем Дьяконов (Кэбээйи: ылаттаабыттара. “Дыгын оонньууларын сэттэ төгүллээх абсолютнай чөмпүйүөнэ Иван Белолюбскай чиэһигэр анаммыт “Чөмпүйүөннэр Кубоктарыгар” иккис сүүмэрдээһин олунньу 7-8 күннэригэр Уус-Алдан Бороҕонугар Н.Н. Тарскай аатынан спорткомлекска буолан ааста.

Сэргэх тэрээһин

Көрөөччүлэринэн туолан ньиргийэн олорор спорт уораҕайыгар XI турнир үөрүүлээхтик аһыллыытыгар Уус-Алдан улууһун баһылыга Василий Петрович Алексеев, Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка миниистирэ Гаврил Михайлович Мохначескай, Манчаары аатынан Өрөспүүбүлүкэ дэгит күрэһин Киинин дириэктэрэ, Ил Түмэн депутата Геннадий Анатольевич Васильев, Саха Өрөспүүбүлүкэтин дэгит күрэһин федерациятын президенэ Алексей Семенович Пинигин, Бүтүн Россиятааҕы мас тардыһыы федерациятын президиэнэ Михаил Дмитриевич Гуляев, “Дыгын оонньууларын” сэттэ төгүллээх абсолютнай чөмпүйүөнэ Иван Прокопьевич Белолюбскай эҕэрдэ тыллары эттилэр.

Танда бөһүөлэгэр спорка, мас тардыһыытыгар ыччаттары уһуйан, бэйэтэ оҥортообут тренажердарыгар дьарыктаан, аан дойду чөмпүйүөннэрэ Айсен Атастыров, Семен Ануфриев уо.д.а. курдук норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах, итиэннэ, Россия маастардарын, Европа, Россия, Саха сирин чөмпүйүөннэрин, призердарын эрчийэн-бэлэмнээн таһаартаабыт, саха төрүт көрүҥнэрин аан дойду таһымыгар таһымыгар билиһиннэрбит, албастарын-ньымаларын киэҥник тарҕаппыт общественник-тренергэ, айымньылаах, таһаарыылаах үлэтин иһин Россия сүүмэрдэммит хамаандатын сүрүн тренеригэр тиийэ үрдэтиллибит Иван Степанович Готовцевка эҕэрдэ-махтал тыллара дуораһыйдылар, хаарынан иҥнибэккэ айанныыр кыамталаах “Буран” булт көлөтүн киэн тутта, үөрэ-көтө туттардылар.

18 улуустартан, куораттан 48 күрэсчиттэр икки күн сэттэ көрүҥнэргэ үс путевканы былдьастылар, ким ордук бэлэмнээҕин тургутустулар. Дэгит күрэс хас биирдии көрүҥэ утумнаах эрчиллиини эрэйэр. Дэгит күрэс уустуга көрүҥнэр аайы атын-атын боотурдар бастыылларыттан, миэстэлэһэллэриттэн билэххэ сөп. Көрүҥнэр кыайыылаахтара, бириистээх миэстэлэммиттэр өйдөбүнньүк мэтээллэри, дипломнары сэргэ, 15-10-5 тыһ.солк. сэртэпикээттэринэн биһирэннилэр.

Көрүҥнэр кыайыылаахтара

Ыраах кыырайыылардаах “3х3” атах оонньуутугар Адамов Кай (Чурапчы) 36 м 76 см, Попов Владислав (Нам) 34 м 87 см, Лавров Ньургун (Чурапчы) 33 м 73 см түһүтэлээннэр бастакы, иккис-үһүс миэстэлэри ылаттаатылар. Өрөспүүбүлүкэ атах оонньуутугар күүстээх маастара, рекордсмена, Манчаары оонньууларын икки төгүллээх абсолютнай чөмпүйүөнэ, “Дыгын оонньууларыгар” холонон көрөргө санаммыт Кай Адамов кыттыыны ылбыта сэҥээриини үөскэттэ:

“Аан бастакыбын кытынным. Бэлэмим кыра. Ыарахан эбит. Атын былчыҥнар сайдаллар. Күрэхтэһии тыына, эйгэтэ букатын атын эбит. Бэйэм кыахпар эрэллээх этим. Рекорд оҥоруом дии санаабытым да, кыаллыбата. Мас тардыһыытыгар тарбахтарым туппаттылар. Бары көрүҥнэргэ “объем” наада эбит, ол тиийбэтэ. Атаҕым оонньуутугар “Манчаарыга” киирсэр санаалаахпын. Бэйэм көрүҥмүттэн аралдьыйаммын күрэхтэстим”.

Эт-сиин имигэһин көрдөрөр “тутум эргииргэ” Алексей Соколов (Сунтаар) 66, Алексей Уваровскай (Кэбээйи) 66, Владислав Кузьмин (Чурапчы) 63 төгүл бэйэлэрин тула эргийтэлээтилэр. Кытаанах илиини, бөҕө сиһи быһаарар мас тардыһыыга

Семен Ануфриев (Дьокуускай), Дьулустаан Ноговицын (Горнай), Айсен Семенов (Өлөөн) чахчы кыахтаахтарын итэҕэттилэр.

Ох саа. Илья Карамзин (Уус-Алдан), Владимир Шологонов (Үөһээ-Бүлүү), Иннокентий Дарбасов (Томпо). Горнай институтугар үһүс кууруска үөрэнэр Кэптэни 25 саастаах ыччата Илья Карамзин оҕунан ытыыга 25 м тэйиччииттэн “куобах”, “кус”, “тииҥ” макеттары табыыга 56 очкону ылан өрөспүүбүлүкэ рекордун олохтоото:

“Былырыын Иван Бедолюбскай ыҥырыытынан “Боотур” спорткулуупка дьарыктана кэлбитим. “Традиционнай” оҕунан ытыыга бастааммын уонна рекорд олохтооммун соһуйдум. “Истиэнэм” көмөлөһөн үчүгэйдик күрэхтэстим. “Кураж” хаптым. Уопсай түмүккэ 5 миэстэлэнним. Ыалдьааччыларым ыһыыларыттан-хаһыыларыттан !адреналин” таҕыста. “Коронкам” мас тардыһыы. Бүгүн оҕунан ытыы буолла. Николай Матаннанов, Михаил Филатов туруорбуттара. Сыалым-соругум – “Дыгын оонньууларыгар тахсарга үлэлиибин”.

Быһыйдар 400 м сүүрүүлэрэ күрэхтэһии киэргэлинэн буолла. Руслан Слепцов (Мэҥэ-Хаҥалас, “Хатан СК 0,53 сөк), Тимофей Большаков (Сунтаар, 0,54,08 сөк), Валентин Афанасьев (Ньурба, 0,54,79 сөк. Чурапчы институтугар үөрэнэр 20 саастаах Хара нэһилиэгин ыччата өрөспүүбүлүкэ уолаттарын “Дэгит күрэскэ” кыайыылааҕа Руслан Слепцов спорт уораҕайын иккитэ эргийэ сүүрүүгэ бастыҥ көрдөрүүлэннэ: “Сүүрүү сүрүн көрүҥүм. Тренер Денис Васильевич Заболоцкайга эрчиллэбин. Үгүстүк “скоростнойдарга” үлэлиибит. Сыалым-соругум сүүмэрдээһиҥҥэ уон иһигэр киирии, рейтиҥҥэ хапсыы уонна “Дыгын оонньууларыгар” кыттыыны ылыы”.

Күлүмэх, сытыы бырахсыылардаах хапсаҕай сэргэхситиини үөскэттэ. Владимир Федоров (Ньурба), Богдал Овчинников (Дьокуускай), Алексей Уваровскай (Кэбээйи) баар сатабылларынан, албастарынан көрөөччүлэри улаханнык астыннардылар. “Таас көтөҕүүгэ” 125 кг ыйааһыннаах кумаҕынан симиллибит куулу ыраах илдьиигэ, Дьулустаан Ноговицын (“Боотур” СК) 167 м 62 см, Алексей Ефимов (Муома) 132 м 25 см, Павел Друзьянов (Чурапчы) 126 м 90 см тиэрдэннэр “баардаахтарын”, күүстээхтэрин итэҕэттилэр.

Сүрүн бириистэр хаһаайыннара

Сындааһыннаах, сыра-сылба баранар киирсиилэр түмүктэринэн, муҥутуур кыайыылааҕынан Сунтаар орто оскуолатын физкультураҕа учуутала, “Манчаары оонньууларын” дэгит күрэһин кыайыылааҕа, 31 саастаах Тимофей Большаков таҕыста (68 очко); Орто-Халыматтан хотугу дэгит күрэскэ Россия биэс төгүллээх чөмпүйүөнэ, 29 саастаах Алексей Созонов иккис; “Дыгын-2025” боруонса призера, Сунтаар 23 саастаах ыччата Алексей Соколов үһүс буоллулар.

Тимофей Большаков: “Бастакыбын кыайдым, үөрүүм улахан. Итэҕэйбэтэҕим. Улахан үлэни аастым. Уолаттар бары үчүгэй бэлэмнээхтэр. Кыайыы ыараханнык кэллэ. Дьулус Ноговицын, Алексей Уваровскай курдук “Дыгын оонньууларын” кыайыылаахтара, кыттыыны ылбыт, биирдиилээн көрүҥнэргэ миэстэлэспит уолаттар бааллар. Хапсаҕайга 29 буоламмын, ыраах тэбиллэ сырыттым. “Тааспар”, мас тардыһыыга бэһис, “3х3” алтыс, “тутумҥа” алтыс буолуталаабытым көмөлөстө. Дыгын кыттыылаахтара бааллар, хапсаҕайтан ураты инники сырыттым. Хайаан даҕаны үс иһигэр киирэргэ сорук оҥостоммун, ситиһии кэллэ. Долгуйааччым суох этэ да, бу сырыыга, долгуйуу баара. Тренерим Денис Заболоцкай онлайн ситиминэн дьарыктыыр. Тренерим аттыбар баара буоллар көрдөрүүм өссө үчүгэй буолуо этэ. Ситиһиибин кэргэммэр Мичийэҕэ аныыбын, дьарыктанарбын кытаанахтык ирдиир. Иккиэн тэҥҥэ дьарыктанабыт. Мичийэбиттэн ураты “гоняйдыыр”, ыгар киһим суох. Уонна бииргэ эрчиллэр уолаттарбар махтанабын. Сүрүн үлэм таһынан оҕолору мас тардыһыыга дьарыктыыбын”.

“Дыгын оонньууларыгар” кыттар путевкалары ылаттаабыт “Чөмпүйүөн Кубога” муҥутуур кыайыылааҕа Тимофей Большаков кыһыл көмүс мэтээли, диплому сэргэ, Уус-Алдан улууһун дьаһалтата (В.П. Алексеев) 2012 сылтан туттарыллар Иван Белолюбскай анал Улахан Кубогынан, бөрө тириитинэн, 300 тыһ.солк.; үрүҥ көмүс мэтээл хаһаайына Алексей Созонов “Тэтим” чааһынай тэрилтэ (А.А. Сивцев) туруорбут 150 тыһ.солк.; боруонса мэтээлгэ тиксибит Алексей Созонов “Прогресс” тутуу тэрилтэ (А.С. Пинигин) убаһа сэртэпикээттэринэн наҕараадаланнылар.

Болҕомто күүһүрүөҕэ

Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Дэгит күрэс” федерациятын вице-президиэнэ Михаил Егорович Друзьянов санаатын кытта үллэһиннэ:

“Дыгын оонньууларын” тэрээһиннэрэ сыл аайы тупсан, күрэхтэһиилэр тыҥааһыннанан, күүрээннэрэ үрдээн иһэллэр. Ыччаттар, саҥа ааттар тахсаллар. Көрдөрүүлэр тупсаллар. Күрэхтэһии былаһын тухары, ким бастыыра, миэстэлэһэрэ биллибэт, путевкалар дьылҕалара бүтэһик түгэннэргэ быһаарыллаллар. Дьон санаатым иһиттэххэ, билистэххэ, реклама суоҕун, күрэсчиттэри билиһиннэрии, көрсүһүннэрии тэриллибэтин, ыччаты көҕүлүүргэ үлэҕэ, тренердэри үөрэтиигэ этэллэр. Дьон санаатын толорорго кыһаллыахпыт. Биир улахан итэҕэспит – Бүлүү эргин уонна хоту улуустарга ыкса ылса иликтэр, үгүс улуустар федерациялара суох. Холобур, Мэҥэ-Хаҥалас дэгит күрэс федерациятын үлэтин уопута тарҕаныан сөп этэ, Уус-Алданнар тренер штатын көрбүттэрэ биһирэнэр. Чурапчыга буолар кэлэр үһүс түһүмэххэ үөрэтэр-быһаарар семинар оҥоруохпут”.

“Өрөспүүбүлүкэ” дэгит күрэһин федерациятта, судьуйалар икки сүүмэрдиир күрэхтэһиилэр түмүктэринэн күрэсчиттэр рейтиннэрин таһаардылар. Биллэрин курдук, үс сүүмэрдиир түһүмэхтэр түмүктэринэн, тоҕус боотурдар “Дыгын оонньууларын” күрэхтэһиилэригэр путевкалары ылыахтара. Былырыыҥҥы кыайыылаах Борис Сдвижкову (Амма) ааҕан туран, сэттэ путевкалар хаһаайыннара билиннилэр. Бүтэһик үһүс сүүмэрдиир түһүмэх муус устар 3-5 күннэригэр Чурапчыга буолуоҕа. Чурапчыттан улуус депутаттарын мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ, дэгит күрэс федерациятын бэрэссэдээтэлэ Я.П. Оконешников, физическэй культура уонна спорт управлениетын начальнига Дь.В. Егоров салайааччылардаах делегация анаан-минээн кэлэн тэрээһини көрдүлэр-иһиттилэр.

Хаалбыт алта боотурдар ылбыт рейтиннэринэн кыттыахтара.

Билигиҥҥи туругунан, Владимир Шологонов – Үөһээ-Бүлүү (200 очко), Руслан Слепцов – Мэҥэ-Хаҥалас (190 очко), Илья Карамзин – Уус-Алдан (187 очко), Павел Друзьянов – Чурапчы (186), Иван Степанов – Дьокуускай (182), Александр Пшенников – Өлүөхүмэ (180), Айсен Семенов – Өлөөн, “Дэгит” СК (174), Валентин Афанасьев – Ньурба (173), Антон Уваров – Бүлүү, “Боотур” СК (172), Алексей Ефимов – Муома (171), Айаал Бурцев – Горнай, “Дэгит” СК (170), Ариан Мэрин –Томпо, Айхал Бюлтясов – Үөһээ-Бүлүү, “Хатан” СК, Владислав Попов (Нам), Ануфриев Семен (Дьокуускай) инники күөҥҥэ сылдьаллар.

Боотурдарга ситиһии тосхойдун!

Баһылай Посельскай